Nieczęsto zdarza mi się kierować słowa do kolegów i koleżanek nauczycieli. Rozmowy o stanie edukacji to zawsze śliski temat; bardzo łatwo można z rozmowy o faktach przejść do argumentum ad personam. Dodatkowych trudności nastręcza fakt, iż trudno jest mówić o nauce obiektywnie będąc nauczycielem.

Zanim przejdę do clue artykułu, chcę zaznaczyć, że w niniejszym tekście nie mam zamiaru nikogo atakować ani krytykować konkretnych szkół czy metod. Moim celem jest przeprowadzenie dyskusji na temat dogmatów związanych z nauczaniem i obowiązku weryfikowania wszystkich informacji.

Wierzę, że znakomita większość nauczycieli w pewnym stopniu podziela moje przemyślenia i może zechce podzielić się swoimi. Proszę tylko o wyważone argumenty, choć wiem, że pewnie niektórym osobom nadepnę na odcisk. 😊

 O SKUTECZNOŚCI METOD 
Metod nauczania jest obecnie zatrzęsienie. Każdy nauczyciel języków obcych słyszał zapewne o metodzie gramatyczno-tłumaczeniowej, Total Body Response, metodzie Callana czy SuperMemo.
Nauka o większości nich znajduje się w programie studiów (a przynajmniej powinna). Metody te obiecują różną skuteczność i różny czas nauki.

Kiedy biorę pod lupę konkretną metodę interesują mnie następujące kwestie:

• Jacy badacze przyglądali się metodzie;
• Kim są badacze (czy nie są to osoby bezpośrednio powiązane z instytucją, która metodę publikuje);
• Jak duża była grupa kontrolna;
• Jakie czynniki brano pod uwagę w badaniach;
• Jakie stosowano metody pomiaru skuteczności metody;
• Jakie w ogóle były kryteria skuteczności. Czy zdany egzamin oznacza biegłość językową? Czy znalezienie pracy za granicą jest dostatecznym dowodem opanowania języka? Gdzie jest ta magiczna granica między ignorancją a wiedzą?

Z dużą dozą nieufności podchodzę do szkół, które obiecują skok o cały poziom biegłości językowej w wyniku nauki trwającej tylko kilka miesięcy.
Czy taka szkoła ma dostęp do skanów MRI wszystkich potencjalnych uczniów, żeby sprawdzić fizyczne predyspozycje? Jak to się ma do ustaleń w dziedzinie neurobiologii, która dowodzi, że tak szybki postęp nie jest możliwy¹?
Ilu uczniów wykształcono do tej pory? W jaki sposób sprawdzono faktyczny postęp? Jak duża była grupa kontrolna? Czy wykluczono wszystkie czynniki niezależne od szkoły?

Pytań jest ogrom i pozostaną otwarte. Food for thought.

 THE GOOD, THE BAD & THE UGLY 
Dobre wieści są takie, że około 90% amerykańskich nauczycieli (brak polskich badań) uważa wiedzę dotyczącą neurobiologii za istotną w procesie nauczania². Tak jak psycholog poza umiejętnościami miękkimi powinien posiadać niezbędną teorię, tak nie wyobrażam sobie nauczania bez podstawowej wiedzy dotyczącej funkcjonowania mózgu.

Martwi mnie zatem, że elementy neurobiologii nie są obowiązkowym przedmiotem na studiach przygotowujących do zawodu nauczyciela (i nie mówię tu o metodycznym czary mary; przepraszam za określenie, ale tak to właśnie na studiach wygląda - imponujące statystyki bez podawania źródła i obietnice z Marsa).

W ramach jednego badania z roku 2009 zapytano 158 brytyjskich nauczycieli co myślą o dostosowywaniu sposobu nauczania do tzw. stylu uczenia się. Aż 79% z nich twierdziło, że jest to konieczne³.
Teorię stylów uczenia się już dawno zrównano z ziemią, podobnie jak przewagę jednej czy drugiej półkuli mózgu. Nauczyciele zdobyli wiedzę na studiach, ale po rozpoczęciu pracy najwyraźniej już jej nie weryfikowali.

Co mnie natomiast oburza, to nawet nie fakt istnienia konkretnych metod, które jako pseudo-nauka powinny być potępione w środowisku akademickim (a nie są), a fakt, że istnieją nauczyciele, którzy z tych nieskutecznych metod korzystają w pracy, ignorując kolejne badania udowadniające, że metoda po prostu nie działa, a nawet jest szkodliwa. Czy miliony monet (wątpliwe, pokażcie mi zamożnego nauczyciela języków) przesłaniają elementarną etykę zawodu?

 FAKTY I OPINIE 
Mam problem z kursami. Nie byłam słuchaczem ani jednego polskiego szkolenia ani kursu dla nauczycieli, ponieważ wiem, że nie usłyszę tam żadnych faktów podpartych danymi (a wiem o tym, ponieważ przyjaźnię się z wieloma nauczycielami, którzy na owe kursy uczęszczają).
Zawsze chętniej korzystam z zagranicznych platform edukacyjnych (słono płatnych), oferujących kursy przygotowane przez uniwersytety i jednostki badawcze.

Polskie kursy przypominają bardziej milutkie spotkanie na kawie niż konferencję naukową, a przecież jesteśmy naukowcami. Nie mam tu na myśli warsztatów jak uszyć z dziećmi marzannę, mówię o kursach dotyczących nauki uczniów mieszczących się w spektrum autyzmu czy też z dysleksją - same poważne tematy.

Nie chodzi mi o zawartość kursów. Doceniam wszystkie nowatorskie i kreatywne metody nauczania, ponieważ pokazują, że nauczyciele chcą zmienić obecny stan rzeczy. Postuluję jedynie o gromadzenie danych statystycznych związanych z rozwijanymi metodami.
Zamiast powiedzieć "Metoda ... świetnie działa!" będziecie mogli przedstawić znacznie bardziej wiarygodne informacje, a mianowicie "Metoda ... wprowadzona ... sprawdzana na ... grupie przyniosła rezultat pod postacią ... w porównaniu z okresem ... i wynikami ...". Fakty, nie opinie.

 KIJ W MROWISKO  
Kiedyś ośmieliłam się napisać na fanpage'u znanego coacha jedno pytanie: Jakie badania potwierdzają skuteczność pańskiej metody? Badanie XYZ wykazuje, że takie tempo nauki jest nierealne. Pozdrawiam, Katarzyna Matuszyn. Emotikonka z uśmieszkiem.

Nic złośliwego.

Otrzymałam odpowiedź, którą mogę streścić jako "Ale u mnie działa. Mam dowód empiryczny." plus uszczypliwy dopisek dotyczący mojego wówczas trzyletniego doświadczenia.
Czyli "działa bo działa, a w ogóle amatorko się nie wymądrzaj".

Po lawinie niespecjalnie merytorycznych komentarzy wyznawców "edukatora" musiałam usunąć posta. Zaczęto mi grozić negatywami na mojej podstronie korepetytora.

Próba podważenia stanu wiedzy nauczyciela zbyt często spotyka się z reakcją ataku zamiast merytorycznej dyskusji. Nie twierdzę, że stoi za tym zła wola. Martwi mnie po prostu niewykształcenie mechanizmów krytycznego myślenia u ludzi, którzy sami tej umiejętności powinni uczyć.

Prywata: Żeby nie było - sama jestem na to podatna, jestem tylko człowiekiem. Pierwszy krok mam jednak za sobą, a mianowicie zauważam problem. 😊 
W niniejszym artykule miałam ochotę trochę uszczypliwie wypowiedzieć się na temat popularnych ostatnio na blogach narzędzi nauczania (szczególnie Oceniania Kształtującego) takich jak papier toaletowy czy packi na muchy. Po głębszym namyśle stwierdzam jednak, że niewiele na temat ich skuteczności wiem, badania praktycznie nie istnieją i nie jestem na pozycji pozwalającej mi na krytykę.

Zapytam zatem ze szczerej ciekawości: Jakie są Wasze doświadczenia? Czym zdania układane z papieru toaletowego różnią się od zdań układanych z pociętych kartek A4? Czy magia tkwi w rozmiarze pomocy naukowych czy w możliwości współpracy wielu uczniów przy jednym zadaniu?

 NEUROBIOLOGIA I NEUROBZDURA  
Naukowcy naukowcom nie równi. Istnieje mnóstwo publikacji dotyczących tzw. brain-based-learning, jednak są one zwykle pisane przez nauczycieli, którzy nie są neurobiologami. Źródeł informacji napisanych przez neurobiologów jest tyle co kot napłakał. Według Paula A. Howard-Jonesa brak prawdziwych naukowców związanych z nauką o mózgu w środowisku edukatorów jest bezpośrednią przyczyną powstawania neuro-mitów⁴.

Mnie bardzo zaniepokoiły doniesienia OECD w ramach Brain and Learning project (2002) dotyczące faktu, że wiedza nauczycieli na temat funkcjonowania mózgu wcale nie pomaga ustrzec się przed wiarą w neuro-mity. Wręcz przeciwnie - większy stopień wiedzy wydawał się być skorelowany z większą wiarą w mity takie jak style uczenia się czy przewaga danej półkuli mózgu. Tylko eksperci w dziedzinie neurobiologii byli w stanie odróżnić fałszywe/błędne dane od prawdziwych, co sugeruje stałą konieczność współpracy między edukatorami a neurobiologami z prawdziwego zdarzenia⁵.

 ANGLISTA A NAUCZYCIEL 
Nigdzie nie chwalę się certyfikatami, które potwierdzają samą znajomość języka angielskiego. Moja praca nie polega na byciu chodzącym słownikiem ani na tłumaczeniach symultanicznych, więc moje certyfikaty Cambridge mają się do nauczania jak krzesło do krzesła elektrycznego. To co powinno interesować moich uczniów to:

A Certyfikaty potwierdzające umiejętność nauczania
B Staż pracy jako nauczyciela języka obcego

Studia anglistyczne nie przygotowują do zawodu nauczyciela. Przygotowują do zawodu tłumacza (średnio), przygotowują do zawodu kulturoznawcy (nieco lepiej), nawet do zawodu dyplomaty (kolejny śliski temat; jestem córką dyplomaty - mogę się wymądrzać). Bez zajęć dotyczących psychologii, neurobiologii, metodyki nauczania (nie, pokazywanie studentom filmów z lat 80-tych to nie metodyka) świeżo upieczony anglista nie jest nauczycielem.

Uważam, że moim obowiązkiem jako czynnego nauczyciela jest nieustanne dokształcanie się w trzech wyżej wymienionych dziedzinach. Tak jak dentyści leczący kanałowo przez zatruwanie zęba powinni pozostać w poprzedniej epoce, tak nauczyciele powinni czuć wewnętrzny przymus weryfikowania stanu swojej wiedzy. Nie możemy usiąść i płakać, że studia nam tego nie zapewniły.

Jak możemy pouczać swoich uczniów o konieczności ciągłego doskonalenia swojego stanu wiedzy, kiedy sami nie dajemy dobrego przykładu?


 WNIOSKI 
Chciałabym móc zaproponować Wam gotowe rozwiązania wyżej wymienionych problemów, ale sama nie jestem autorytetem neurobiologii i sama jestem podatna na tzw. fallacies. Dla tego typu problemów nie ma prostych rozwiązań, liczę jednak na zmianę sposobu myślenia samych środowisk naukowych.

Mój wniosek jest jeden: Fundamentem skutecznego nauczania pozbawionego pseudonauki jest umiejętność krytycznego analizowania informacji.

Na koniec pozostawię Was z pytaniem, które dręczy mnie od ok. trzech lat i do którego dorosłam dostatecznie, aby odpowiedzieć na nie twierdząco.

Co prawda piątek jest dniem przekazywania Wam kolejnych rozdziałów podręczników (obecnie jest to egzaminacyjne zadanie opis obrazka), dziś jednak zrobimy mały wyjątek; kolejna część opisu obrazka pojawi się jutro wieczorem.

Na dziś przygotowałam dla Was słowniczek opierający się na metodzie tworzenia sieci semantycznej.

 Celem słowniczka jest:  

• Stopniowe utrwalanie nabytej wiedzy przez regularną pracę z danym wyrazem
• Tworzenie sieci skojarzeniowej, dzięki czemu będziemy w stanie wykorzystać wyraz w różnorodnych kontekstach
• Poszerzanie wiedzy o synonimy i antonimy
• Poszerzanie wiedzy o czasowniki frazowe i idiomy
• Wykształcenie umiejętności rozumienia wyrazów po ich rozbiorze na czynniki pierwsze
• Aktywowanie płata czołowego, odpowiedzialnego za rozwiązywanie problemów
• Wykształcenie umiejętności rozumienia przenośnego znaczenia wyrazu

 Jak należy korzystać ze słowniczka:  

Słowniczek został zaprojektowany dla celów nauki długoterminowej. Korzystałam ze zbliżonej formy słowniczków od lat, ręcznie wypisując elementy, które wydawały mi się ważne dla zapamiętania wyrazu.
Słowniczek odwołuje się do pięciu kroków do sukcesu, zatem praca z nim podzielona jest na pięć etapów.

Kolejne cyfry oznaczają kolejne zetknięcia się z danym wyrazem i wskazują informacje, które należy wyszukać. Przygotowałam dla Was dwie wersje - z cyframi i bez nich, ponieważ kiedy nauczycie się korzystać z mojej metody, cyfry nie będą Wam potrzebne, a sam słowniczek zyska na czytelności.

Wiele cyfr wskazuje na konieczność sprawdzania danego wyrazu wielokrotnie pod danym kątem - wyraz często może być zarówno rzeczownikiem jak i czasownikiem!

Słowniczek dodatkowo konfrontuje nasze wyobrażenia dot. znaczenia ze znaczeniem właściwym. Z biegiem czasu nasza intuicja językowa będzie rosnąć, a słowniczek będzie doskonałym narzędziem do obserwacji własnych postępów.

Pamiętajcie, że nie każdy wyraz jest istotny. Nie gromadźcie notatek w formie przytłaczających stert i nie notujcie wyrazów związanych z medycyną wyższego stopnia podczas nauki do FCE. Na medycynę też przyjdzie pora. 😊

Słowniczek przeznaczony jest do wydruku w formacie A4.

Aby pobrać słowniczek, kliknij na obrazek:






Podzielcie się wrażeniami w komentarzach - czy korzystaliście kiedyś z własnych słowniczków? Jakie były efekty uczenia się za ich pomocą?

Mniej więcej co 5 lat na rynku edukacyjnym pojawia się jakaś nowinka, która ma zmienić oblicze uczenia się i raz na zawsze rozwiązać nasze problemy.

Szkoda tylko, że nie działa.

Najpierw mieliśmy system Sita, który obiecywał cuda na kiju.
Później pojawiły się rozmaite programy uczące języka angielskiego. Ze wszystkich rzeczy najbardziej pożyteczne, choć ich algorytm nie przewidywał odpowiedzi odbiegających od klucza.
Następnie pojawił się boom na fiszki - małe karteczki, mające nauczyć nas słówek bez większego wysiłku, zgodnie z krzywą Ebbinghausa.

Pomysł sam w sobie nie jest zły. Fiszki bazują na udowodnionej naukowo skuteczności regularnych powtórek materiału.  Nikt jednak nie wziął (lub nie chciał wziąć) pod uwagę złożoności języków obcych. Język angielski nie jest wyłącznie zbiorem reguł gramatycznych i słówek od A do Z. Między konkretnymi częściami zdania zachodzą rozmaite reakcje i uproszczenie ich do dwóch zdań przykładowych dla każdego wyrazu jest bardzo szkodliwe dla rozwoju umiejętności językowych.

Krzywa Ebbinghausa adekwatnie przedstawia tylko proces zapominania danych bezsensownych, z jakimi nie mamy do czynienia w życiu codziennym. Choć bazują na niej fiszki, teoria krzywej zapominania nie odzwierciedla procesu nauki języków.

To trochę tak, jak gdyby z książki o hutnictwie uczyć się gotowania. I tu i tu kotły do podgrzewania. 😊

 Grzechy główne fiszek: 

• Brak różnych odcieni znaczeniowych
• Mała ilość zdań przykładowych, a jeśli istnieją - są uproszczone.
• Brak objaśnienia jak dany wyraz zachowuje się w zdaniu (np. czasowniki stanu lub czasowniki performatywne, na które bardzo trzeba uważać)
• Nie angażują płata czołowego - obszaru mózgu odpowiedzialnego za rozwiązywanie problemów
• Efekt powyższych punktów: Brak jakiegokolwiek fundamentu do stworzenia sieci skojarzeniowej

Uczymy się przede wszystkim rozwiązując problemy. Jakie problemy stawiają przed nami fiszki? Problem odwrócenia karteczki i odłożenia na stos do kolejnej powtórki?

 Jaka jest zatem alternatywa? 
Nauka na żywym języku. Jak pisałam w poprzednim poście, nauka na pamięć nie działa.
Jeśli bardzo zależy Wam na formie karteczek i czujecie się pewniej mając je w kieszeni kurtki, stwórzcie dla słówek własne zdania pokazujące jak odmiennie dany wyraz zachowuje się w zależności od konstrukcji gramatycznej.

W jutrzejszym poście przedstawię Wam przykładową stronę słowniczka, który łączy wszystkie dobre praktyki aktywnej nauki. Będzie to wygodny do wydrukowania plik pdf.

Jakie są Wasze doświadczenia z wykorzystaniem fiszek? Jak długo byliście w stanie zachować informacje? Ile słówek pozostało po zdaniu egzaminu lub zakończeniu kursu?

Łatwo można zapomnieć, że każdy nauczyciel ma za sobą doświadczenia po drugiej stronie barykady - gdzieś przecież tego języka musiał się nauczyć.

Byłoby zresztą brakiem pokory stwierdzenie, że już niczego nie muszę się uczyć. Wręcz przeciwnie - uczę się regularnie. Poziom C2 to studnia bez dna i zdaję sobie sprawę z tego, że materiału do nauki wystarczy mi na resztę życia.

Nie będzie to post na temat niezwykle utalentowanych poliglotów. Żaden pracujący i posiadający zdrową ilość zainteresowań człowiek nie ma czasu na naukę języka przez kilka godzin dziennie.

Moje doświadczenia w nauce każdego z niżej wymienionych języków były bardzo podobne, a rady które chciałabym Wam przekazać są uniwersalne, niezależnie od charakterystyki danego języka.

Do 22 roku życia nauczyłam się porozumiewać w językach:

• angielskim (C2)
• mongolskim (B1+)
• tybetańskim (B1)
• japońskim (B2)
• kazachskim (A2)
• rosyjskim (B1+)
• francuskim (B1)

Dodatkowo jestem w stanie czytać teksty w klasycznych odmianach języka tybetańskiego (nic trudnego), mongolskiego (trudne) oraz mandżurskiego (istny koszmar). Kiedyś też miałam mały romans z sanskrytem.

Zakładając, ze języków aktywnie zaczęłam się uczyć w wieku lat siedmiu, pozostaje 15 lat na naukę - średnio 2 lata na język. Jak można jednak łatwo zauważyć, 90% mocy obliczeniowej przeznaczyłam na j. angielski.

 JAK ZROBIĆ I SIĘ NIE NAROBIĆ 
Jedynym językiem, nad którym naprawdę się napociłam, był, ironicznie, język angielski - przynajmniej póki nie odkryłam, że to co robię nie ma najmniejszego sensu.

Pisałam wcześniej o bezcelowości nauki słówek i gramatyki bez zrozumienia kontekstu/sposobu myślenia użytkowników języka angielskiego.

 POTRZEBNE NARZĘDZIA 

• Dobry-bardzo dobry słownik (powodzenia w przypadku j. mongolskiego, mój słownik generował kolokacje, które unosiły brew prowadzącego zajęcia).
• 1-3 godziny wolnego czasu w tygodniu (czyli tyle. ile średnio marnujemy na bezmyślne przewijanie Facebooka)
• Internet
• Obie półkule mózgu na swoim miejscu

 KOSZT 

• Internet - stawki wg. cennika providera
• Jeśli pokusimy się o zakup opasłego słownika, wydamy dodatkowo ok. 100 zł.
• Jeśli są to stare manuskrypty tybetańskie, prędzej czy później skończycie wyglądając jak na poniższym obrazku:

•  - zatem doliczcie koszt okularów.

Celowo pomijam instytucję nauczyciela. Nauczyciel nie jest koniecznym elementem nauki, choć zdecydowanie przyspiesza proces uczenia się.
Alternatywą dla nauczyciela jest pozyskanie znajomości poprzez Skype/Steam bądź dowolne inne medium.

 KONIECZNE ELEMENTY 

• Zapewne słyszeliście o nauce przez zabawę - Flow (klik) jest odmianą dla dorosłych
• Zainteresowanie językiem pochodzące z wewnątrz (Chcę nauczyć się języka zamiast Muszę nauczyć się języka; z powodu tego drugiego nigdy nie nauczyłam się j. niemieckiego)
• Ośli upór
• Umiejętność krytycznego analizowania informacji - czyli nie każde wytłumaczenie gramatyki znalezione w internecie musi pochodzić od językoznawcy.
  

 ŹRÓDŁA  
Nie rozumiem dlaczego przyjęło się uważać wiedzę pozyskaną w sposób darmowy za wiedzę gorszego sortu. Nie w internecie, a od własnych nauczycieli usłyszałam największe językowe babole, które uznałam za świętą prawdę, ponieważ nie podeszłam do informacji krytycznie.

Gdzie zatem szukać oświecenia?

• We wcześniejszym poście wspominałam o idealnych materiałach edukacyjnych w wersji animowanych filmików/wywiadów/wykładów. Post jest regularnie aktualizowany!
• Wszelkie słowo pisane: blogi, internetowe wydania magazynów, strony popularnonaukowe.
• Nagrania popularnych youtuberów
• Filmy pełnometrażowe z napisami w danym języku
• Znajomi Skype/FB/Steam/PenPalWorld 

 ZWIĘZŁY, W 100% SKUTECZNY PRZEPIS NA SAMODZIELNĄ NAUKĘ 

1. Pomyśl o temacie, który aktualnie Cię interesuje (szydełkowanie/rozwój sztucznej inteligencji/klonowanie owiec itd.)
2. Przetłumacz słowa kluczowe na język, który Cię interesuje
3. Wpisz słowa kluczowe w wyszukiwanie Google (razem z tytułem wybranego czasopisma/bloga) lub Youtube'a 
4. Rozszyfruj słownictwo i gramatykę w bardzo podstawowym stopniu, z pomocą internetowych źródeł (wątpliwości możesz skonsultować na stronie takiej jak ta)
5. Postaraj się przeczytać artykuł na głos, ze zrozumieniem podstawowej myśli każdego akapitu
6. Skontaktuj się ze swoim znajomym pochodzącym z danego kraju i spróbuj nawiązać konwersację na temat poruszony w artykule/nagraniu
7. Wróć do materiałów po tygodniu, a następnie po miesiącu i sprawdź, czy nie nabrałeś świeżego spojrzenia na pewne aspekty. Być może początkowe zrozumiane kilka procent zmieni się w kilkanaście-kilkadziesiąt.
8. Powtórz wszystkie kroki z nowym tematem.

Immersja językowa w pełnej krasie. Im większa ekspozycja na język, tym szybsze tempo uczenia się.

 HACZYK  
Wielokrotnie nauka będzie polegała na uderzaniu głową w mur. Wiele razy zatrzymacie się na pozornie nieprzetłumaczalnym zwrocie lub otrzymacie od native speaker'a pytanie, którego zupełnie nie zrozumiecie. Jeszcze więcej razy powiecie coś wybitnie śmiesznego lub stworzycie nowy idiom (thank you from the mountain!). To nic. Po kilku zderzeniach ze ścianą zostawcie temat na kilka tygodni lub miesięcy i ponownie do niego wróćcie.
Nie ma czegoś takiego jak standardowy czas na naukę. Niektórym osiągnięcie poziomu biegłości językowej zajmie zaledwie rok. Niektórym lat kilkanaście. To, co jest pewne, to fakt, że prędzej czy później utkniecie. I tu trzeba będzie wykorzystać wspomniany wcześniej ośli upór i wiarę, że progres nadal jest - tylko niewidoczny. Nie zrażajcie się - co najwyżej wzruszcie ramionami i przejdźcie do innego tematu, może na czytanie o krwotoku podpajęczynówkowym w obcym języku jest jeszcze za wcześnie.

Zostawię tu wykres obrazujący jak wygląda progres, ponieważ jestem wykresowym nerdem:

 KONKLUZJA 
Bardzo wygodnie jest mieć nauczyciela, który nakreśli plan zajęć, sprawdzi prace pisemne oraz pokieruje konwersacje na odpowiednie tory, aby uczeń wyniósł z nich jak najwięcej. Jak jednak wiecie, jestem zdegustowana rynkiem zajęć językowych, które nakłaniają do nauki przez kilkanaście lat, jakby była to wiedza tajemna, kosztująca tysiące złotych rocznie. To nieprawda.

Jeśli jesteście w stanie czytać tego bloga, oznacza to, że macie również środki by uczyć się języka. Nie musicie wydawać ani złotówki więcej.

Inną sprawą jest motywacja -  jak ktoś kiedyś w internecie napisał, Internet jest wspaniałym narzędziem dającym dostęp do wiedzy całego świata - a ludzie i tak będą go wykorzystywać głównie do oglądania śmiesznych zdjęć kotów.

Jeśli jednak już oglądacie koty - poszukajcie ich, proszę, w innym języku. 😊

Wszyscy wiemy jak powinna wyglądać nauka j. obcych.